Europa Universalis to klasyczna gra strategiczna typu grand strategy, która symuluje kluczowe procesy historyczne świata w latach 1492–1792. Gracz obejmuje kontrolę nad jednym z narodów epoki nowożytnej, zarządzając dyplomacją, gospodarką, wojskowością, handlem, eksploracją oraz kolonizacją w skali globalnej. Rozgrywka toczy się na rozbudowanej mapie świata podzielonej na setki prowincji lądowych i morskich, a czas płynie w systemie pauzowalnego czasu rzeczywistego. Pozwala to na dokładne planowanie działań, reagowanie na wydarzenia oraz prowadzenie długofalowej strategii. Historyczną wiarygodność zapewniają autentyczni monarchowie, dowódcy wojskowi, wydarzenia oraz postęp technologiczny zgodny z realiami epoki.